ئاپتور: ۋېسلېي ران
2026-يىلى 25-سېنتەبىر
ئامېرىكا پىرېزىدېنتى ئاق سارايدىكى قۇرۇلۇش تۈرلىرىنى كۆرسەتتى ۋە تېخنىكا شىركەتلىرىنىڭ باش ئىجرائىيە ئەمەلدارلىرى قاتناشقان ھەشەمەتلىك كەچلىك زىياپەت ئۆتكۈزدى. بىراق، باشلىقلار ئۇچرىشىشى سودا جىددىيلىكى ۋە سۈنئىي ئەقىلنى نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش قاتارلىق ئاچقۇچلۇق مەسىلىلەردە ئانچە ئىلگىرىلەشكە ئېرىشەلمىدى.
ترامپنىڭ «شەخسىي دىپلوماتىيەسى»
ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپ چارشەنبە كۈنى كەچتە ئاندرېۋس ھاۋا ئارمىيە بازىسىدا خىتاي رەھبىرى شى جىنپىڭنى قىزىل گىلەم يېيىپ كۈتۈۋالدى. بۇ ئامېرىكا تارىخىدا پەقەت بىر نەچچە قېتىملا يۈز بەرگەن، ئاز ئۇچرايدىغان دىپلوماتىك مۇراسىم ئىدى.
ئادەتتە، دۇنيا رەھبەرلىرىنى پىرېزىدېنت ئاق سارايدا كۈتۈۋالىدۇ. شىغا كۆرسىتىلگەن بۇ ئالاھىدە كۈتۈۋېلىش، ترامپنىڭ خىتاينىڭ بىر ئەۋلاد ئىچىدىكى ئەڭ كۈچلۈك رەھبىرى بىلەن بولغان شەخسىي مۇناسىۋىتىگە قانچىلىك ئەھمىيەت بېرىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
ئاندرېۋس ھاۋا ئارمىيە بازىسىدا بىر دۇنيا رەھبىرىنى ئەڭ ئاخىرقى قېتىم كۈتۈۋالغان ئامېرىكا پىرېزىدېنتى جون ف. كېننېدى بولۇپ، بۇ 1962-يىلى يۈز بەرگەن.
ئوۋال ئىشخانىسىدا 90 مىنۇتلۇق ئىككى تەرەپلىك سۆھبەت ئۆتكۈزۈلگەندىن كېيىن، ترامپ پەيشەنبە چۈشتىن كېيىنكى ۋاقتىنى ئۆزىنىڭ «ياخشى دوستى» شىغا ئاق سارايدىكى ھەر خىل قۇرۇلۇش تۈرلىرىنى كۆرسىتىشكە سەرپ قىلدى. بۇلارنىڭ ئىچىدە جەنۇبىي چىملىقتا بىر نەچچە كۈن بۇرۇنلا پۈتكەن تىك ئۇچار ئايروپىلان قونۇش مەيدانى بار ئىدى. ئاندىن ئۇ شىنى پىرېزىدېنتنىڭ «مارىن ۋان» تىك ئۇچار ئايروپىلانىغا چىقىپ، قىسقا سەيلە قىلىشقا تەكلىپ قىلدى.
ترامپ كېيىن مۇخبىرلارغا: «بىز ناھايىتى ياخشى ئۇچرىشىش ئۆتكۈزدۇق» دېدى ۋە شىنىڭ «ياخشى گرانىت تېشىنى ياخشى كۆرىدىغانلىقى»نى قوشۇمچە قىلدى.
بۇنداق كۆركەم كۆرۈنۈشلەر پەيشەنبە كەچتىكى ھەشەمەتلىك دۆلەت زىياپىتىدە داۋاملاشتى. ترامپ ئۆزى بىلەن رەئىس شىنىڭ مۇناسىۋىتىنىڭ «ئەزەلدىن بۇنچە ياخشى بولۇپ باقمىغانلىقى»نى ئېيتتى ھەمدە «كەلگۈسى ئەۋلادلارنىڭ گۈللىنىشى ۋە بىخەتەرلىكىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان مۇناسىۋەت» بەرپا قىلىشنى مەدھىيەلىدى.
شىنىڭ ھەرىكەت ۋە ئىپادىلىرىگە قارىغاندا، خىتاي رەھبىرىنىڭ ترامپنىڭ شەخسىي دىپلوماتىيەگە بولغان قىزغىنلىقىغا ئوخشاش قىزغىنلىق بىلەن جاۋاب قايتۇرۇۋاتقانلىقى ئېنىق ئەمەس. ترامپ مايدا باشلىقلار ئۇچرىشىشى ئۈچۈن بېيجىڭغا بارغاندا، شى ئامېرىكا پىرېزىدېنتىنى كۈتۈۋېلىشقا مۇئاۋىن رەئىس خەن جېڭنى دىپلوماتىك ۋەكىل سۈپىتىدە ئەۋەتكەنىدى.
بېرلىندىكى مېركاتور خىتاي تەتقىقات ئىنستىتۇتىنىڭ (MERICS) پېشقەدەم تەھلىلچىسى ئاۋرېلىيو ئىنسىسا مۇنداق دېدى:
«ترامپنىڭ ‹شەخسلەشتۈرۈلگەن دىپلوماتىيەسى› بىر تەرەپلىمە قۇرۇلغان چۈشەنچە؛ ئۇ ئاساسەن ئۆزىنىڭ كاللىسىدىلا مەۋجۇت. ئۇ شى بىلەن بولغان شەخسىي يېقىنلىقىنى خىتاي–ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنى بەلگىلەيدىغان ئاچقۇچلۇق ئامىل دەپ قارىشى مۇمكىن، ئەمما بۇ قاراشنى قوللايدىغان دەلىل ئىنتايىن ئاز، ھەتتا يوق دېيەرلىك.»
شىنىڭ ئون يىلدىن بۇيانقى تۇنجى ئامېرىكا زىيارىتى قىسقا ۋە ئالدىراش ئۆتتى. ئۇنىڭدا داغدۇغىلىق مۇراسىملار كۆپ بولدى، ئەمما ئەمەلىي مەزمۇن بىر قەدەر ئاز بولدى.
جۈمە كۈنى ئەتىگەنگىچە، ئۇچرىشىش ھەققىدىكى خەۋەرلەرنىڭ كۆپىنچىسى سودا كېلىشىمى ياكى سۈنئىي ئەقىل ساھەسىدىكى ھەمكارلىق قاتارلىق مۇرەككەپ مەسىلىلەردە قولغا كەلتۈرۈلگەن نەتىجىلەرگە ئەمەس، بەلكى كەچلىك تاماقتا نېمىلەرنىڭ بېرىلگەنلىكى ۋە قايسى تېخنىكا شىركىتى باشلىقلىرىنىڭ تەكلىپ قىلىنغانلىقىغا مەركەزلەشتى. شى جۈمە كۈنى ترامپ بىلەن دۆلەتلىك ئارخىپخانىنى زىيارەت قىلىپ، ۋاشىنگتوندىن ئايرىلىشتىن بۇرۇن يەنە ئېلانلار بېرىلىشى مۇمكىن.
سىياسىي خەۋپ-خەتەر مەسلىھەتچىلىك شىركىتى «ياۋروئاسىيا گۇرۇھى»نىڭ خىتاي ۋە شەرقىي شىمالىي ئاسىيا ئىشلىرى بويىچە پېشقەدەم تەھلىلچىسى دومىنىك چيۇ DW غا مۇنداق دېدى:
«سۈنئىي ئەقىلنى باشقۇرۇش ۋە سودا جىددىيلىكى قاتارلىق مەسىلىلەردە كونكرېت نەتىجىلەر چەكلىك بولسىمۇ، بۇ ئۇچرىشىش ۋاقىتلىق يۇمشىشىشنىڭ سىگنالىنى بەردى. ھەر ئىككى ھۆكۈمەتتىن بىرى بۇ مۇرەسسە ھالىتىنى بۇزىدىغان قەدەم تاشلىماقچى بولسا، ئەڭ يۇقىرى سىياسىي دەرىجىنىڭ، يەنى ئىككى پىرېزىدېنتنىڭ تەستىقىغا ئېھتىياجلىق بولۇشى مۇمكىن.»
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى:
«شۇڭا، ئۇچرىشىشنىڭ جامائەتچىلىككە كۆرسەتكەن كۆرۈنۈشىمۇ مۇھىم. ئىككى رەھبەر ئاشكارا ئۇچرىشىپ، مۇقىملىقنى تەكىتلەش ئارقىلىق، مۇناسىۋەتنى تېزلا مۇقىمسىزلاشتۇرۇۋېتىدىغان ھەرىكەتلەرنىڭ سىياسىي بەدىلىنى ئاشۇردى.»
سودا ئۇرۇشىدىكى ۋاقىتلىق مۇرەسسە ئۇزارتىلدى، ئاز ئۇچرايدىغان يەر ئېلېمېنتلىرى مەسىلىسى يەنىلا ئېنىق ئەمەس
ئەڭ تەخىرسىز مەسىلە يەنىلا ترامپنىڭ 2025-يىلى ئاپرېلدا قالايمىقان يۈرگۈزگەن تاموژنا بېجى سىياسىتى قوزغىغان سودا ئۇرۇشىنى باشقۇرۇشتۇر. بۇ باجلار بىر مەزگىل شۇنچىلىك يۇقىرى ئۆرلىدىكى، ئەمەلىيەتتە خىتاي تاۋارلىرىغا ئىمپورت چەكلىمىسى قويغانغا باراۋەر بولۇپ قالدى.
چارشەنبە كۈنى، ئامېرىكا مالىيە مىنىستىرى سكوت بېسېنت نويابىردا مۇددىتى توشىدىغان سودا مۇرەسسەسىنىڭ يانۋارغىچە ئۇزارتىلىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ بۇنىڭ مەقسىتىنى «ئىقتىساد ساھەسىدە نېمىلەرنى قىلالايدىغانلىقىمىزنى كۆرۈش ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ ۋاقىتقا ئېرىشىش» دەپ چۈشەندۈردى. بۇنداق ئۇزارتىش ئۇچرىشىشتىن بۇرۇنلا كەڭ كۆلەمدە كۈتۈلگەنىدى.
بۇ مۇرەسسە ترامپ بىلەن شىنىڭ ئۆتكەن يىلى ئۆكتەبىردە جەنۇبىي كورېيەدە كۆرۈشكەندە ھاسىل قىلغان «بۇسان كېلىشىمى»گە تايىنىدۇ. ئۇ چاغدا شى ئەقلىي ئىقتىدارلىق تېلېفون قاتارلىق يۇقىرى تېخنىكىلىق مەھسۇلاتلارنى ياساشتا ھالقىلىق بولغان ئاز ئۇچرايدىغان يەر ئېلېمېنتلىرىنىڭ ئېكسپورت كونترولىنى بوشىتىشقا قوشۇلغان، ترامپ بولسا بۇنىڭ بەدىلىگە تېخىمۇ كۆپ تاموژنا بېجى قويۇشتىن چېكىنگەنىدى.
خىتاينىڭ ئاز ئۇچرايدىغان يەر ئېلېمېنتلىرى تەمىناتىدىكى ھەل قىلغۇچ كونترول كۈچىدىن پايدىلىنىپ، ترامپنىڭ تاموژنا بېجى ھۇجۇمىغا تاقابىل تۇرۇشى شى ئۈچۈن چوڭ غەلىبە بولدى.
«پۇل مۇئامىلە ۋاقىت گېزىتى» بۇ ھەپتىنىڭ بېشىدا، ئامېرىكىنىڭ «خىتاي ئۈزلۈكسىز تەمىنلەش ۋەدىسىنى تولۇق ئورۇندىمىدى، دەپ قارايدىغانلىقى»نى خەۋەر قىلدى. خەۋەردە يەنە خىتاينىڭ ئامېرىكىغا يوللىغان ئاز ئۇچرايدىغان يەر ئېلېمېنتلىرى مىقدارىنىڭ يېقىندا تۆۋەنلىگەنلىكى، خىتاينىڭ تەمىناتنى يەنە بىر قېتىم «بوغۇپ قويۇشى»دىن ئەندىشە بارلىقى قوشۇمچە قىلىندى.
ترامپ پەيشەنبە كۈنى تاموژنا بېجى ۋە سودا توغرىسىدا «ئىلگىرىلەش» بولغانلىقىنى ئېنىقسىز سۆزلەر بىلەن تىلغا ئالدى. بىراق جۈمە ئەتىگەنگىچە، مەلۇم ساھە ياكى تاۋارلارغا ئائىت كونكرېت كېلىشىملەر خەۋەر قىلىنمىدى. ئۇچرىشىشتىن بۇرۇن ئوتتۇرىغا چىققان، ئىككى يۆنىلىشتىكى 30 مىليارد دوللارلىق سودىغا دائىر تاموژنا بېجىنى تۆۋەنلىتىش مۆلچەرىمۇ تېخى دەلىللەنمىگەنىدى.
ئاتلانتىك كېڭىشى «دۇنياۋى خىتاي مەركىزى»نىڭ دىرېكتورى مېلانى خارت بۇ ھەپتىنىڭ بېشىدىكى بىر تەھلىلىدە مۇنداق يازدى:
«تاموژنا بېجىنى تۆۋەنلىتىش ئېلانى شۇنچىلىك كەڭ كۈتۈلۈۋاتىدۇكى، ئەگەر ئۇ ئەمەلگە ئاشماي قالسا، بۇ ئىشلارنىڭ ئىنتايىن ئېغىر دەرىجىدە خاتا يۆنىلىشكە كەتكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.»
ياۋروئاسىيا گۇرۇھىنىڭ تەھلىلچىسى چيۇنىڭ ئېيتىشىچە، سودا مۇرەسسەسى «ھەر ئىككى دۆلەتكە ئەڭ ئىلغار تېخنىكىلار ۋە ئاز ئۇچرايدىغان يەر ئېلېمېنتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان، دۆلەت بىخەتەرلىكىگە سەزگۈر ساھەلەردە ئىستراتېگىيەلىك ئايرىلىشنى ئىلگىرى سۈرۈش ئۈچۈن ۋاقىت يارىتىپ بېرىدۇ».
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى:
«بىراق، كەلگۈسى بىر نەچچە يىل ئىچىدە ھەر ئىككى تەرەپنىڭ تەمىنلەش زەنجىرىدىكى تەسىر كۈچى ئارقىلىق قارشى تەرەپكە يەتكۈزەلەيدىغان ئىقتىسادىي زىيىنىنى يوقىتىۋەتكۈدەك دەرىجىدە بىر-بىرىدىن ئايرىلىپ كېتىشى مۇمكىن ئەمەس. ئۆزئارا مەۋجۇت بۇ بوغما نۇقتىلار، ئۆز نۆۋىتىدە، كەلگۈسى بىر نەچچە يىلدا نىسبەتەن مۇقىم ۋە كونترول قىلىنغان مۇناسىۋەتنى ساقلاشقا بولغان رىغبەتنى كۈچەيتىشى كېرەك.»
كېلىشىم ۋە سۆھبەتلەر مايدا ئېلان قىلىنغان ئامېرىكا–خىتاي «سودا كېڭىشى» ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلماقتا. ئامېرىكا سودا ۋەكىلى جامىسون گرىر كېڭەشنىڭ ئىشلىۋاتقانلىقىنى، دەسلەپكى مۇمكىن بولغان مەھسۇلاتلار تىزىملىكىدە ئامېرىكىنىڭ يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرى، خىتاينىڭ سۇيۇقلاندۇرۇلغان تەبىئىي گازى (LNG) ۋە تۆۋەن تېخنىكىلىق تاۋارلىرى بارلىقىنى ئېيتتى.
خىتاي يەنە ئەڭ ئىلغار سۈنئىي ئەقىل مودېللىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ئۈچۈن كېرەكلىك بولغان، ئامېرىكا شىركەتلىرى ئىشلەپچىقارغان ئىلغار ئۆزەكلەرگە تېخىمۇ كەڭ ئېرىشىشنى خالايدۇ.
ئىراننى مەبلەغ بىلەن تەمىنلىگۈچىلەرنى نىشان قىلغان ئامېرىكىنىڭ ئىككىلەمچى جازا تەدبىرلىرى مەسىلىسىمۇ تېخى ھەل بولمىدى؛ بۇ جازالار خىتاي بانكىلىرىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئېلىشى مۇمكىن. ترامپ يەنە خىتاينىڭ ئىرانغا ھۇجۇم نىشانلىرىنى بېكىتىشكە ياردەم بېرىدىغان ئىستىخبارات تەمىنلىگەنلىكى ھەققىدىكى خەۋەرلەرنى رەت قىلدى.
MERICS تەھلىلچىسى ئىنسىسا DW غا مۇنداق دېدى:
«بۇ سودا مۇرەسسەسىنىڭ ئاساسى ئاجىز؛ ئۇنىڭ ترامپنىڭ ئىككىنچى پىرېزىدېنتلىق دەۋرى ئاخىرلاشقاندىن كېيىنمۇ داۋاملىشىشى مۇمكىن ئەمەس.»
«بېيجىڭ ۋاشىنگتوننىڭ تەلەپلىرىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن سانائەت ۋە سودا سىياسىتىنى تۈپتىن ئۆزگەرتمەيدۇ. كەلگۈسىدىكى ئامېرىكا ھۆكۈمەتلىرى، ھەتتا جۇمھۇرىيەتچىلەر ھۆكۈمىتى بولسىمۇ، ترامپنىڭ خىتايغا تۇتقان يولىدىن چەتنەپ كېتىشى مۇمكىن.»
سۈنئىي ئەقىل ھەققىدە سۆز بار، ئەمەل يوق
سۈنئىي ئەقىل تەجرىبىخانىلىرىنىڭ يېقىنقى بىخەتەرلىك ئاگاھلاندۇرۇشلىرىدىن كېيىن، سۈنئىي ئەقىلنى نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ۋە ئامېرىكا–خىتاي تېخنىكا مۇسابىقىسى باشلىقلار ئۇچرىشىشىدىن بۇرۇن دىققەت مەركىزىگە ئايلاندى. بىراق ھەقىقىي ھەمكارلىققا بولغان ئۈمىد تۆۋەن.
يەكشەنبە كۈنى، بېسېنت بىلەن گرىر خىتاينىڭ مۇئاۋىن باش مىنىستىرى خې لىفېڭ بىلەن كۆرۈشكەندىن كېيىن، ئامېرىكا–خىتاي سۈنئىي ئەقىل «سۆھبىتى» ئېلان قىلىندى. باشقا مەسىلىلەر ئىچىدە كىرىزىس مەزگىلىدە ئالاقىلىشىش لىنىيەسى قۇرۇش ئېھتىماللىقىمۇ بار ئىدى. بۇ گۇرۇپپىنىڭ قاچان يەنە كۆرۈشىدىغانلىقى ئېنىق ئەمەس؛ نويابىردىكى APEC باشلىقلار يىغىنى بۇنىڭغا پۇرسەت يارىتىشى مۇمكىن.
ترامپ سۈنئىي ئەقىل تەرەققىياتىنى غەلىبە قىلغۇچى ھەممىگە ئېرىشىدىغان چوققا مۇسابىقىسى دەپ قارايدۇ. ئۇ سۈنئىي ئەقىل تەجرىبىخانىلىرىنىڭ بىخەتەرلىك ئاگاھلاندۇرۇشلىرىنى «ئالدامچىلىق» دەپ ئاتاش ئارقىلىق، خىتاينىڭمۇ ئۆز تەرەققىياتىنى ئاستىلىتىشقا بولغان رىغبىتىنى ئازايتتى.
ئامېرىكا بىلەن خىتاينىڭ سۈنئىي ئەقىلنى باشقۇرۇشتا ئۆزئارا ماس كېلىدىغان رامكىلارنى تۈزۈشىنى تېخىمۇ مۇرەككەپلەشتۈرۈۋاتقان ئامىل ئىشەنچ ۋە ئاشكارىلىقنىڭ كەمچىللىكىدۇر. بۇ ئەھۋالدا، بىر تەرەپنىڭ كېلىشىلگەن قائىدىلەرگە ئەمەل قىلىۋاتقان-قىلمايۋاتقانلىقىنى دەلىللەش مۇمكىن ئەمەس. MERICS تەھلىلچىسى ئانتونىيا ھمايدىنىڭ قارىشىچە، «نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش»نىڭ نېمىنى بىلدۈرىدىغانلىقى توغرىسىدىمۇ پەرقلىق چۈشەنچىلەر بار.
شىنىڭ تەيۋەن توغرىسىدىكى تەلىپى
ترامپ بىلەن شىنىڭ دېگۈدەك ھەر بىر ئۇچرىشىشىدا، سودىلىشىشنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويىدىغان ئامېرىكا پىرېزىدېنتىنىڭ بېيجىڭ بىلەن كېلىشىم ھاسىل قىلىش ئۈچۈن، ئۆزىنى ئۆزى باشقۇرىدىغان دېموكراتىك تەيۋەننى قوللاشتىن ۋاز كېچىشىدىن ئەندىشە قىلىنىپ كەلدى.
ترامپنىڭ ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى يانۋاردا تەستىقلىغان، تەيۋەنگە بېرىلىدىغان 14 مىليارد دوللارلىق — تەخمىنەن 12 مىليارد 200 مىليون ياۋرو — قورال-ياراغ يۈرۈشلۈك پىلانىنى كېچىكتۈرۈشى بۇ ئەندىشىلەرنى كۈچەيتتى. مايدىكى ئۇچرىشىشتىن كېيىن، ترامپ بۇ پىلاننى «ياخشى سودىلىشىش كوزىرى» دەپ ئاتىدى.
چيۇ مۇنداق دېدى:
«بۇ سودا مۇرەسسەسى، بېيجىڭ ئۆزىنىڭ دۆلەت مەنپەئەتىگە زىيانلىق دەپ قارايدىغان ئامېرىكا ھەرىكەتلىرىنى چەكلەيدىغانلىقى جەھەتتىن، خىتايغا پايدا ئېلىپ كېلىدۇ. مەن يەنە مۇرەسسەنى ساقلاش ئېھتىياجى سەۋەبىدىن، تەيۋەنگە قورال سېتىش پىلانىنىڭ كېچىكىشىنى كۈتىمەن.»
بېيجىڭ تەيۋەننى خىتاي زېمىنى دەپ دەۋا قىلىدۇ ۋە «مۇستەقىللىق»قا ئۇرۇنۇشلارنىڭ ھەممىسىنى باستۇرۇشقا قەسەم قىلغان.
بىراق بۇ ئەندىشىلەرگە قارىماي، ترامپ رەھبەرلىكىدىكى ئامېرىكا تەيۋەن توغرىسىدىكى بايانىنى تېخى ئۆزگەرتمىدى. ئۇ تەيۋەنگە مۇداپىئە ياردىمى بېرىش، ئەمما تەيۋەننىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى توغرىسىدا رەسمىي مەيدان بىلدۈرمەسلىك ئارقىلىق، «ئىستراتېگىيەلىك ئېنىقسىزلىق» مەيدانىنى ساقلىماقتا.
بۇ، سۆز-ئىبارىلەرگە تايانغان نازۇك دىپلوماتىك تەڭپۇڭلۇقنى شەكىللەندۈرىدۇ.
خىتاي دۆلەت تاراتقۇلىرىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، شى ترامپقا ئامېرىكىنىڭ «تەيۋەن مۇستەقىللىقىغا قارشى تۇرۇشتىن ئىبارەت توغرا مەيداندا چىڭ تۇرۇشى»نى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى ئېيتقان. ئەگەر ترامپ «قارشى تۇرۇش» دېگەن ئىپادىنى قوبۇل قىلسا، بۇ ھازىرقى نىسبەتەن پاسسىپ بولغان «مۇستەقىللىقنى قوللىماسلىق» ئىپادىسىدىن زور دەرىجىدە بۇرۇلۇش بولىدۇ.
ترامپنىڭ تەييارلىقسىز، شۇئان سۆزلەش ئۇسلۇبى سەۋەبىدىن، ئېغىزىدىن چىقىپ كەتكەن بىر سۆزنىڭ مەيدان ئۆزگىرىشى دەپ چۈشىنىلىشىدىن ئەندىشە بار. بىراق ھازىرغىچە بۇنداق ئەھۋال يۈز بەرمىدى.
ئامېرىكا–خىتاي رىقابىتىنى «توڭلىتىپ تۇرۇش»
بېيجىڭ تاشقى كۆرۈنۈشتىكى ئىجابىي كەيپىياتقا تايانغان باشلىقلار ئۇچرىشىشلىرىنى ئارقا-ئارقىدىن ئۆتكۈزۈش ئارقىلىق، ئامېرىكا بىلەن كۆپ ساھەدىكى رىقابىتىدە خىتاي سىياسەت بەلگىلىگۈچىلىرى يېقىندىن بۇيان «ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىملىق» دەپ ئاتاۋاتقان ھالەتنى ساقلاپ كەلمەكتە.
چيۇ مۇنداق دېدى:
«تۈپ رىقابەت داۋاملىشىدۇ. بۇ بەلكىم ئامېرىكىنىڭ ئەڭ ئىلغار تېخنىكا شىركەتلىرىنى خىتايغا مەبلەغ سېلىشتىن ياندۇرۇش ئۈچۈن ئىنچىكە تەڭشەلگەن تەدبىرلەرنى قوللىنىش، شۇنىڭ بىلەن بىرگە خىتاينىڭ ئامېرىكىغا مەبلەغ سېلىشىنى داۋاملىق چەكلەش ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلىدۇ.»
رەسىم چۈشەندۈرۈشى: ئېلون ماسكنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تېخنىكا شىركەتلىرىنىڭ باش ئىجرائىيە ئەمەلدارلىرى پەيشەنبە كۈنى ئاق سارايدىكى دۆلەت زىياپىتىگە ئامېرىكا ۋە خىتاي رەھبەرلىرى بىلەن بىرگە قاتناشتى.
پەيشەنبە كۈنى ئاق سارايدىكى كەچلىك زىياپەتتە، شىنىڭ سۆزلىرى مايدا بېيجىڭدىكى دۆلەت زىياپىتىدە قىلغان سۆزلىرىگە ئوخشاپ كەتتى.
شى مۇنداق دېدى:
«پىرېزىدېنت ترامپ ئامېرىكىنى قايتىدىن بۈيۈك قىلىشقا ۋەدە بەردى […] خىتاي ئۇلۇغ مىللىي گۈللىنىشنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشقا بەل باغلىدى […] بۇ ئىككى نىشاننىڭ ھەر ئىككىسى ئۇلۇغۋار بولۇپ، ئەلۋەتتە بىر-بىرىنى ئىلگىرى سۈرەلەيدۇ.»
بىراق شىنىڭ ترامپقا ماسلاشقان بۇ سۆزلىرىنىڭ ئارقىسىدا، بېيجىڭنىڭ ئامېرىكا يېتەكچىلىكىدىكى دۇنيا تەرتىپى ئاجىزلاۋاتىدۇ، دېگەن قارىشى بار. بېيجىڭ بۇنى «يۈز يىلدا كۆرۈلمىگەن زور ئۆزگىرىشلەر» دەپ ئاتايدۇ. ترامپ نويابىردىكى ئامېرىكا ئوتتۇرا مەزگىللىك سايلىمىغا دىققەت قىلىۋاتقاندا، شى كېلەر يىلىدىكى خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ مەملىكەتلىك قۇرۇلتىيىدا يەنە بەش يىل ھاكىمىيەت بېشىدا قېلىشقا كۆز تىكمەكتە.
MERICS تەھلىلچىسى ئىنسىسا مۇنداق دېدى:
«بۇ ئۇچرىشىش ئىككى تەرەپلىك مۇناسىۋەتنىڭ ھازىرقى يۆنىلىشىنىڭ خىتايغا داۋاملىق پايدىلىق بولۇۋاتقانلىقىنىڭ دەلىلى.»
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى:
«ترامپ ھاكىمىيەتكە قايتىپ كەلگەندىن ۋە ئۇنىڭ 2025-يىلى ئاپرېلدىكى ‹ئازادلىق كۈنى› ئېلانى قوزغىغان تاموژنا بېجى تالاش-تارتىشىدىن بۇيان، خىتاي ئۆزىنىڭ ‹ترامپقا تاقابىل تۇرۇش ئىستراتېگىيەسى›نى مۇكەممەللەشتۈردى.»
«ھازىرچە بېيجىڭ ئەڭ تەخىرسىز مەسىلىلەر — سۈنئىي ئەقىلنى باشقۇرۇش، سودا مۇناسىۋەتلىرى ۋە ئېكسپورت كونتروللىرى — توغرىسىدا كونكرېت قەدەم تاشلاشتىن ئۆزىنى قاچۇرغان ھالدا، ترامپ ھۆكۈمىتىنى داۋاملىق سۆھبەتتە تۇتۇپ تۇرۇشنىڭ يولىنى تاپتى.»
ئىككى رەھبەرنىڭ كېيىنكى قېتىم خىتاينىڭ شېنجېن شەھىرىدە نويابىردا ئۆتكۈزۈلىدىغان APEC باشلىقلار يىغىنى جەريانىدا ئۇچرىشىشى كۈتۈلمەكتە. بۇ مەسىلىلەرنىڭ ھەممىسى شۇ چاغدىمۇ يەنىلا مۇزاكىرە ئۈستىلىدە بولۇشى مۇمكىن. شى كۈتىدۇ.
مەنبەسى: dw تورى